logo EDA
Navbar
  • Aula
  • Campus
  • Conversas dixitais
  • Es de Libro
  • Taller
  • Outros Recursos
    • #RetoEDA
    • Guías de propiedade intelectual
    • Seminarios web
  1. comezo
  2. Blog
  3. Artigo
Blog
Pisa

A comprensión lectora, o reto educativo

19/10/2026
Uso responsable de la tecnología Formación en Propiedad Intelectual
Vicente Alcañiz Miñano
Inspector de Educación del Servicio de Inspección Educativa Madrid-Capital

Os datos do último informe da avaliación internacional PISA non deixan lugar á indiferenza. Por primeira vez, en máis de dúas décadas, desde que se iniciou a avaliación de PISA no ano 2000, España rexistra un descenso simultáneo en lectura, matemáticas e ciencias, acadando os peores resultados da serie histórica.  

A fenda coa media da OCDE amplíase e presenta importantes interrogantes sobre a evolución e os desafíos do noso sistema educativo. A nivel internacional, apenas 18 países e economías conseguiron superar a media da OCDE nas tres competencias avaliadas por PISA: ciencias, matemáticas e lectura. Destacan os sistemas educativos de países como Xapón, Corea, Singapur, China (nas provincias avaliadas), Irlanda, Inglaterra, Estonia e Suíza. 

A situación é especialmente preocupante na deterioración da competencia lectora. España acada 451 puntos, doce menos que a media da OCDE-35 (463), tras diminuír 45 puntos desde 2015, dos que 23 puntos foron perdidos entre 2022 e 2025.  

Os resultados de PISA reflicten unha preocupante deterioración das competencias chave. De maneira aproximada, o nivel competencial que amosa un alumno medio en PISA 2025 é inferior nun curso e medio ao que presentaba un estudante en PISA 2015, un sinal do profundo retroceso experimentado nas aprendizaxes esenciais.

Fuente: INEE.

Os desafíos educativos non afectan por igual a todo o territorio español. Asturias (471), a Comunidade de Madrid (469) e Castela e León (466) lideran o rendemento lector e sitúanse significativamente por riba da media da OCDE, amosando que é posíbel obter resultados sobresaíntes dentro do propio sistema educativo español, e que existen experiencias que merecen ser analizadas para identificar factores de mellora transferíbeis ao conxunto do sistema.

Un 32 % de estudantes de 15 anos en España non acada o nivel 2 de competencia lectora, o limiar que a OCDE considera mínimo para desenvolverse na sociedade do coñecemento (un 15 % máis de alumnado demorado que en 2015). Isto significa que unha parte significativa do alumnado español presenta dificultades para identificar a idea principal dun texto de extensión moderada, para interpretar información e para reflexionar sobre a finalidade e a forma dos textos.  

Unha parte significativa do alumnado español presenta dificultades para identificar a idea principal dun texto de extensión moderada, para interpretar información e para reflexionar sobre a finalidade 

 

A este feito hai que engadir que só un 2 % do alumnado español consegue os niveis máis altos da comprensión lectora (niveis 5 e 6), aqueles asociados á capacidade de comprender textos extensos e complexos, manexar conceptos abstractos e distinguir entre feitos e opinións. 

 

 

Fuente: PISA, OCDE.

Factores para explicar os resultados en España 

En España, as alumnas continúan amosando unha vantaxe clara en comprensión lectora. O seu rendemento supera en 26 puntos o dos alumnos, unha diferenza que reflicte unha tendencia amplamente observada nos sistemas educativos internacionais. As menores diferenzas corresponden á Comunidade de Madrid (17 puntos), Rexión de Murcia (18 puntos) e Canarias (22 puntos), e as maiores a Cantabria (37 puntos) e País Vasco (36 puntos). 

No noso país, a fenda de rendemento entre o alumnado nativo e o de orixe inmigrante sitúase en 35 puntos, unha diferenza importante, mais  menor que a observada tanto na OCDE (44 puntos) como na Unión Europea (48 puntos). As diferenzas autonómicas sitúanse entre 20 e 61 puntos. 

En España, o alumnado que non repetiu obtén, en media, 95 puntos máis en lectura fronte aos 91 puntos da media da OCDE. En Asturias, o alumnado non repetidor supera o repetidor en 104 puntos en lectura; en Andalucía, en 102 puntos. 

A OCDE tratou de identificar as razóns que explican esta deterioración dos resultados durante a última década e puxo o foco na comprensión lectora, unha competencia chave para a aprendizaxe en todas as áreas do currículo. A súa análise apunta á interacción de múltiples factores educativos, sociais, culturais e económicos que afectan simultaneamente ás oportunidades de aprendizaxe do alumnado e que exixen respostas integrais desde as políticas educativas, os centros escolares e as familias. 

Atención e concentración dos alumnos 

En primeiro lugar, obsérvase unha diminución da atención, a concentración e a perseveranza ante tarefas complexas. As dificultades para enfrontarse a textos longos e exixentes convertéronse nun elemento determinante do retroceso xeral, ao tempo que aumenta o número de estudantes que realizan lecturas rápidas e superficiais e diminúe o esforzo sostido necesario para comprender información complexa.  

O alumnado de PISA 2025, nado aproximadamente en 2009, medrou nunha época de múltiples transformacións e desenvolveuse en contornas dominadas por contidos audiovisuais breves e interaccións dixitais fragmentadas, circunstancias que poden dificultar o desenvolvemento dunha lectura prolongada e reflexiva. Non é casual que o alumnado que declara ler libros en papel con maior frecuencia obteña, de xeito consistente, mellores resultados académicos. 

O alumnado que declara ler libros en papel con maior frecuencia obtén, de xeito consistente, mellores resultados académicos.

 

A iso súmanse os problemas de comportamento e disciplina. A xestión da convivencia nas aulas resulta máis complexa que no pasado e as interrupcións son máis frecuentes, reducindo o tempo efectivo dedicado ao ensino e á aprendizaxe. 

A crecente diversidade do alumnado constitúe outro dos retos identificados. A presenza de estudantes con diferentes linguas maternas, necesidades educativas específicas e traxectorias migrantes exixe respostas pedagóxicas cada vez máis personalizadas, o que incrementa a complexidade da tarefa docente. 

A importancia das familias 

Por último, obsérvase unha menor implicación das familias no acompañamento educativo dos seus fillos. As conversas no fogar sobre a vida escolar, a lectura ou os hábitos de estudo son hoxe menos frecuentes que en décadas anteriores, debilitando un factor que a evidencia identifica como un dos principais anunciadores do éxito académico.  

No caso de España, os efectos sociais e económicos derivados da gran recesión de 2008 continúan deixando pegada en moitas familias. A necesidade dunha maior dedicación laboral por parte dos proxenitores, xunto ás crecentes dificultades para conciliar, puideron ter reducido o tempo dispoñíbel para o seguimento educativo, a crianza e o apoio cotián á aprendizaxe dos seus fillos. 

PISA mostra que, en moitos países e economías, existen dificultades crecentes coas tarefas que requiren unha concentración sostida, unha maior tendencia a dar respostas precipitadas, unha menor disposición a esforzarse e unha diminución da curiosidade e a perseveranza.  

Lectores apresurados e fluídos 

A comparación entre lectores apresurados e lectores precisos e fluídos en PISA 2025 axuda a entender algunhas das mudanzas que están a observarse nos hábitos lectores dos adolescentes.  

  • Os lectores apresurados realizan unha lectura rápida, fragmentada e superficial e tenden a escanear o texto en lugar de lelo detidamente; buscan información concreta de forma moi rápida; pasan continuamente dun contido a outro; responden con rapidez, mais con maior probabilidade de cometer erros; céntranse en datos illados máis que na comprensión global do texto. 
  • Os lectores precisos e fluídos amosan características diferentes. Len con suficiente velocidade, mais sen sacrificaren a comprensión. Integran información procedente de distintas partes do texto. Detectan matices, inferencias e contradicións. Avalían criticamente a información. Cometen menos erros de interpretación e comprensión. 
Lectores apresuradosLectores precisos e fluídos 
Lectura superficial 
Lectura profunda 
Escaneamento rápido 
Comprensión completa 
Atención fragmentada 
Atención sostida 
Respostas inmediatas 
Respostas fundamentadas 
Maior risco de erros Maior precisión 
Dominan tarefas simples de busca
Dominan tarefas complexas de análise e interpretación  
Procesan a información de xeito fragmentario
Integran e relacionan información de distintas fontes 
Céntranse en localizar datos concretos 
Constrúen significados globais e contextualizados
Maior vulnerabilidade ante a desinformación 
Maior capacidade de avaliación crítica 
Dificultades para inferir, argumentar ou xustificar Capacidade para inferir, argumentar e xustificar con evidencias 
Menor persistencia en textos complexos 
Perseveranza ante textos extensos e exixentes
Aprendizaxe máis inmediata e efémera 
Aprendizaxe máis sólida e duradeira 

 

Fonte: PISA, OCDE. 

Os resultados de PISA 2025 suxiren que está medrando o perfil do alumnado «lector apresurado», habituado a navegar rapidamente por contidos breves e fragmentados. Porén, as sociedades democráticas requiren lectores precisos e fluídos capaces de comprenderen en profundidade, relacionaren ideas e avaliaren criticamente a información.  

Fomentar a lectura é vital para a nosa saúde democrática. Mais a única lectura sustentábel é aquela que protexe e respecta a propiedade intelectual. Ler é un dereito, mais tamén é unha responsabilidade. Formar lectores profundos e críticos hoxe é fortalecer a democracia do mañá. 

Habilidades dixitais

  • Estudantes
  • Profesores
  • Escolas

Alfabetización mediática

  • Estudantes
  • Profesores
  • Escolas

Dereitos de autor

  • Estudantes
  • Profesores
  • Escolas

Biblioteca

  • Primaria
  • Secundaria
  • Bacharelato
logo-footer
logo-Ministerio- Educaci
logo-nextgenerationEU
logo-plan-recup-GALLE

2026 © Centro Español de Derechos Reprográficos

  • Mapa Web
  • Aviso Legal
  • Política de privacidade
  • Política de cookies
Usamos cookies de análisis (Google Analytics) para mejorar la experiencia. Puedes aceptar o rechazar su uso.