É moi frecuente que se utilicen os termos dereitos de autor e copyright como se fosen o mesmo. Porén, a realidade é que cada un deles responde a un concepto diferente, cuxa orixe ten que ver con dúas tradicións xurídicas distintas.
Os dereitos de autor proveñen da tradición xurídica europea, que pon o acento no autor ou creador da obra, mentres que o copyright procede do dereito anglosaxón, onde a prioridade é a obra en si e a súa explotación.
É importante coñecer estas diferenzas, pois iso permite comprender por que en España un autor sempre conserva determinados dereitos, aínda que cedese a explotación da súa obra.
Os dereitos de autor proveñen da tradición xurídica europea, que pon o acento no autor ou creador da obra, mentres que o copyright procede do dereito anglosaxón, onde a prioridade é a obra.
Os dous conceptos refírense á protección da creación cultural, artística ou científica e poñen límites aos usos que terceiras persoas poidan facer dela sen autorización. Con todo, cada un deles presenta unha concepción diferente da obra e da relación desta co seu autor.
O modelo xurídico continental europeo emprega o termo dereitos de autor do termo francés droit d’auteur. Neste sistema, en cuxa tradición se enmarca a lexislación española, a protección non se limita á explotación comercial. Quen crea posúe dous tipos de dereitos: os patrimoniais e os morais.
Os dereitos morais son irrenunciábeis e inalienábeis. Non se poden ceder e, entre eles, están:
O sistema continental europeo de dereito de autor supón, por tanto, que, aínda que un creador ceda a explotación da súa creación a unha editorial, continúa conservando estes dereitos morais ligados á súa autoría e á integridade da obra.
No sistema continental europeo de dereito, aínda que un autor ceda a explotación da súa creación a unha editorial, continúa conservando os dereitos morais ligados á súa autoría
Pola súa banda, o sistema anglosaxón cuña o termo copyright, cuxo significado é «dereito de copia». Neste caso, a lexislación enfócase máis a regular a explotación da obra e a protexer os dereitos económicos asociados á mesma.
O copyright protexe fundamentalmente os dereitos patrimoniais. Recoñece o autor, mais céntrase en como se utiliza a obra e quen pode obter ingresos dela. Neste modelo, quen crea unha obra pode ceder algúns dereitos a unha empresa ou darlle permiso para utilizala dun xeito concreto.
Principais diferenzas prácticas entre ambos os dous modelos xurídicos
Alén da filosofía que os rexe, existen unha serie de diferenzas entre o modelo xurídico anglosaxón e o modelo continental europeo de dereitos de autor:
Aspecto | Dereito de autor (continental) | Copyright (anglosaxón) |
Fundamento | Vínculo persoal entre autor e obra | Incentivo económico á creación |
Autor | Regra xeral: persoa física que crea a obra | Pode selo unha empresa |
Dereitos morais | Irrenunciábeis | Limitados ou renunciábeis |
Usos libres | Límites taxados na lei | Fair use ou fair dealing |
Como conviven ambos os dous sistemas na lexislación de España?
A lexislación española pertence á tradición europea continental. A convivencia entre ambos os dous modelos prodúcese a través dos tratados internacionais.
O Convenio de Berna para a Protección das Obras Literarias e Artísticas estabelece que os países que o subscribiron deben protexer as obras estranxeiras como se fosen nacionais. A el súmanse os tratados da Organización Mundial da Propiedade Intelectual e o Acordo sobre os ADPIC, que harmonizaron certos estándares de protección.
O principio de territorialidade é o que ordena esta convivencia. As obras están protexidas pola lei do país en que están sendo utilizadas.
O principio de territorialidade é o que ordena esta convivencia. As obras están protexidas pola lei do país en que están sendo utilizadas. Por exemplo, se un artigo científico escrito en Estados Unidos é fotocopiado nun instituto de Madrid, deben respectarse os principios da Lei de Propiedade Intelectual española, cos límites de reutilización. Os dereitos morais dos seus autores deberían tamén contemplarse, aínda que renunciasen a eles no seu país de orixe.
Esta circunstancia fai especialmente útil coñecer a lexislación española en materia de dereito de autor sempre que se vaian reutilizar obras escritas en calquera contexto laboral ou educativo, aínda que a procedencia destas for unha web ou institución internacional.
Nun mundo globalizado e dixitalizado, cada vez é máis importante coñecer as diferenzas lexislativas entre países e como se aplican en virtude dos tratados internacionais.
Buscar contido, descargalo e compartilo é unha práctica habitual. Por iso, é esencial coñecermos as normas que protexen a quen crean eses contidos para garantirmos a continuidade da creación a través da súa xusta remuneración.
A Escola do Dereito de Autor conta con recursos gratuítos para afondar nestas cuestións dun xeito fácil e ameno.
© Shutterstock