Blog

Haur batek eskolan idazlan bat idazten duenean edo marrazki bat egiten duenean eta harro-harro ikaskideekin partekatzen duenean, bere burua sortzaile gisa aitortzea aldarrikatzen ari da, jakin gabe bada ere. Hain zuzen ere, ingurune horretan ―eskolan― hasi behar dugu jabetza intelektualarekiko errespetuan trebatzen.  

Garrantzitsua da ikasleek hezkuntzaren hasieratik ulertzea edozein obraren atzean ―izan eleberri bat, poesia bat, margolan bat, musika-konposizio bat edo argazki bat― sortzaile baten edo batzuen ahalegina dagoela eta lan horregatik aitortza jaso behar dutela; hori funtsezko urratsa da kultur sorkuntzaren jarraitutasuna bermatzeko. Ikasgelan bertan egile-eskubideen inguruan heztea da helburua. 

UNESCOren Hezkuntzak altxor bat gordetzen du txostenak (1996an argitaratua eta Jacques Delorsek koordinatua) balio zibiko eta etikoak irakastea eta pentsamendu kritikoa sustatzea gomendatzen du, besteak beste. Hasiera batean hala ez badirudi ere, bi gomendioak estuki lotuta daude. Egile-eskubideak errespetatzea funtsezko balio zibiko eta etikoa da, eta, haren ezean, kultur aniztasuna eta, beraz, pentsamendu kritikoa desagertu egingo lirateke. 

Balioetan hezteak berekin dakar irakaskuntzatik eta ezagutzak eskuratzetik harago jotzea, moralaren eta gizalegearen arloan helburuak ezarriz herritar arduratsuak hezi ahal izateko. Ikasleak giza eskubideetan, tolerantzian eta bizikidetzan, parte-hartzean eta erantzukizunean, elkartasunean eta justizian, jasangarritasunean eta garapen pertsonalean trebatzea da helburua. 

• Tolerantzia eta bizikidetza. Egile-eskubideekiko errespetuan hezteak zerikusi handia du balio horiekin, besteren lana eta lanen egiletza aintzat hartzen irakastea baitakar. Gainera, jabetza intelektualik gabe, kultur aniztasuna, pentsamendu-askatasuna eta bizikidetza demokratikoa ahuldu egingo lirateke. 
• Parte-hartzea eta erantzukizuna. Obra baten egiletza errespetatzea herritarren erantzukizun-ariketa bat da, kultur kontsumoaren ondoriozko betebeharrak bere gain hartzea baitakar. Obra batez gozatzen duenak erantzukizun bat du hura sortu zuenarekiko. 
• Elkartasuna, justizia eta jasangarritasuna. Jabetza intelektuala, funtsean, justizia-kontua da: sortzaileari bere ahaleginagatik ordaintzea. Konpentsazio hori gabe, kulturaren iraunkortasuna arriskuan dago, eta ez dugu ahaztu behar gure gizarte libre eta demokratikoaren zutabeetako bat dugula kultura. Gaurko sortzaileak babestea etorkizuneko belaunaldiekiko elkartasun-ariketa ere bada, kultur ondarea bermatzen duen neurrian. 
• Garapen pertsonala. Jabetza intelektualean hezteak ikasleei erakusten die beren sorkuntzek balio bat dutela, eta horrek haien autoestimua garatzen laguntzen du. 

Jabetza intelektualean heztea, azken batean, kulturalki konprometitutako herritarrak heztea da, eta Delorsen txostenak eskolan txertatu nahi dituen balio horiek guztiak sustatzea. Gure gizarte libre eta demokratikoaren funtsezko zutabe den kultur sorkuntzaren jarraipena ziurtatzea da. Horrez gain, Adimen artifizialaren hedapenak berekin dakartzan erronkei aurre egiteko defentsa-mekanismo bat ere bada.